Sau 26 năm, khác biệt trong cách lựa chọn ngành nghề, phân bổ vốn và tích lũy tài sản đã đưa cổ phiếu REE và SAM tới những vị thế hoàn toàn khác nhau.
Ngày 28/7/2000, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. HCM, tiền thân của Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM – HoSE, tổ chức phiên giao dịch đầu tiên với vỏn vẹn hai mã cổ phiếu là REE của Công ty Cổ phần Cơ Điện Lạnh và SAM của Công ty Cổ phần Cáp và Vật liệu Viễn thông, nay là SAM Holdings.
Phiên khai trương chỉ ghi nhận 1.000 cổ phiếu REE và 3.200 cổ phiếu SAM được chuyển nhượng, với tổng giá trị giao dịch 70,4 triệu đồng. VN-Index đóng cửa ở 101,55 điểm.
Từ hai doanh nghiệp ngang sức đến hai vị thế khác biệt
Sau 26 năm, cả REE và SAM vẫn hiện diện trên HoSE, trở thành hai trong số những chứng nhân lâu đời nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, phía sau điểm chung về tuổi niêm yết là hai hành trình phát triển ngày càng khác biệt.
REE hiện sở hữu tổng tài sản hơn 40.000 tỷ đồng, hoạt động trong các lĩnh vực năng lượng, nước, bất động sản văn phòng và cơ điện công trình. Trong khi đó, SAM quản lý quy mô tài sản hơn 7.000 tỷ đồng, với danh mục trải rộng từ sản xuất dây cáp, bất động sản đến đầu tư tài chính.
REE có tiền thân là Xí nghiệp Quốc doanh Cơ Điện Lạnh, thành lập năm 1977 và cổ phần hóa năm 1993. Đây là một trong những doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa sớm nhất Việt Nam, đồng thời là công ty đầu tiên hoàn tất hồ sơ niêm yết trên thị trường chứng khoán.
SAM có tiền thân là Nhà máy Vật liệu Bưu điện II, thành lập năm 1986. Hoạt động cốt lõi ban đầu là sản xuất dây và cáp phục vụ ngành bưu chính viễn thông – lĩnh vực tăng trưởng nhanh trong giai đoạn Việt Nam mở rộng hạ tầng thông tin liên lạc.
Nếu nhìn vào những năm đầu sau niêm yết, chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy REE sẽ bỏ xa SAM. Đến năm 2005, SAM ghi nhận tổng tài sản khoảng 904 tỷ đồng, cao hơn mức 834 tỷ đồng của REE.
Vốn chủ sở hữu của hai doanh nghiệp tương đối cân bằng, lần lượt đạt khoảng 542 tỷ đồng và 512 tỷ đồng. Thậm chí, doanh thu của SAM khi đó đạt 836 tỷ đồng, cao hơn gấp đôi con số 387 tỷ đồng của REE.
Hai thập kỷ sau, tương quan này đảo chiều.
Năm 2025, REE ghi nhận doanh thu thuần hơn 10.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 3.149 tỷ đồng. Tổng tài sản vượt 40.000 tỷ đồng, còn vốn chủ sở hữu đạt gần 24.800 tỷ đồng.
Cùng kỳ, SAM đạt doanh thu hơn 6.100 tỷ đồng, tổng tài sản khoảng 7.200 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu gần 4.800 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ ở mức 105 tỷ đồng.
Như vậy, doanh thu của REE chỉ cao hơn SAM khoảng 1,6 lần, nhưng lợi nhuận sau thuế lại lớn gấp gần 30 lần. Biên lợi nhuận sau thuế của REE đạt trên 30%, trong khi SAM chỉ quanh mức 1,7%.
Nếu lấy năm 2005 làm mốc, tổng tài sản của REE đã tăng gần 48 lần sau 20 năm, còn SAM tăng khoảng 8 lần. Doanh thu REE tăng gần 26 lần, trong khi mức tăng của SAM vào khoảng 7 lần.
Sự phân hóa còn được thị trường phản ánh qua giá trị vốn hóa. Cuối tháng 7/2026, vốn hóa của REE vào khoảng 27.700 tỷ đồng, cao gấp khoảng 12 lần mức gần 2.300 tỷ đồng của SAM.
Hai mô hình đa ngành, hai chất lượng tài sản
Cả REE và SAM đều không còn giữ nguyên hình hài của doanh nghiệp ban đầu. Một bên xuất phát từ cơ điện lạnh, bên còn lại khởi đầu với dây và cáp viễn thông, nhưng cả hai đều lựa chọn mở rộng sang mô hình đa ngành.
Sự khác biệt nằm ở cách lựa chọn ngành nghề và mối liên kết giữa các tài sản trong danh mục.
REE từng bước hình thành bốn trụ cột gồm năng lượng, nước và môi trường, bất động sản cùng dịch vụ cơ điện công trình. Doanh nghiệp sở hữu hoặc đầu tư vào các nhà máy thủy điện, điện gió, điện mặt trời, các đơn vị sản xuất và phân phối nước sạch, hệ thống văn phòng cho thuê e.town và hoạt động M&E truyền thống.
Đây phần lớn là những lĩnh vực cần vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài và chịu ảnh hưởng của cơ chế, chính sách. Đổi lại, các tài sản thường có vòng đời kéo dài, rào cản gia nhập cao và khả năng tạo dòng tiền tương đối ổn định.
Quá trình mở rộng của REE cũng mang tính kế thừa. Từ năng lực kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý công trình, doanh nghiệp dịch chuyển dần từ vị trí nhà thầu sang chủ sở hữu và nhà vận hành tài sản hạ tầng.
Dòng tiền từ những dự án đã đi vào hoạt động tiếp tục được sử dụng để trả cổ tức, giảm nợ hoặc tái đầu tư. Nhờ đó, danh mục tài sản của REE hình thành hiệu ứng tích lũy qua nhiều chu kỳ.
Năm 2025, hoạt động năng lượng mang về cho REE gần 5.000 tỷ đồng doanh thu và tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Các khoản đầu tư vào điện, nước và bất động sản văn phòng cũng giúp doanh nghiệp duy trì khả năng sinh lời ngay cả khi một số mảng kinh doanh biến động.
Chính sách cổ tức phản ánh tương đối rõ chất lượng dòng tiền này. Với năm tài chính 2025, REE triển khai cổ tức gồm 10% bằng tiền mặt và 15% bằng cổ phiếu.
SAM cũng mở rộng khỏi hoạt động sản xuất dây cáp, nhưng danh mục đầu tư mang tính phân tán hơn. Doanh nghiệp hiện xác định ba trụ cột chính gồm sản xuất công nghiệp, bất động sản và đầu tư tài chính.
Trong đó, dây và cáp vẫn là nguồn đóng góp doanh thu lớn nhất. Năm 2025, đơn vị thành viên chủ lực là Công ty Cổ phần Dây và Cáp Sacom ghi nhận doanh thu gần 5.935 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận trước thuế chỉ khoảng 56 tỷ đồng.
Con số này cho thấy hoạt động sản xuất và thương mại dây cáp có quy mô lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng. Trong khi đó, bất động sản, du lịch nghỉ dưỡng và đầu tư tài chính đòi hỏi lượng vốn đáng kể, chịu ảnh hưởng của chu kỳ thị trường và có thể cần nhiều năm để tạo dòng tiền.
Trên toàn tập đoàn, tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu của SAM năm 2025 chỉ khoảng 1,7%. ROE ở mức khoảng 2,2%, còn ROA vào khoảng 1,4%. Với một doanh nghiệp sở hữu gần 4.800 tỷ đồng vốn chủ sở hữu, mức sinh lời này cho thấy nguồn lực chưa được chuyển hóa tương xứng thành lợi nhuận cho cổ đông.
SAM vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực về quy mô. Doanh thu năm 2025 tăng hơn 50% và vượt kế hoạch. Sang quý I/2026, doanh nghiệp tiếp tục đạt khoảng 1.775 tỷ đồng doanh thu và 21 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế.
Tuy nhiên, thách thức của SAM không còn nằm ở việc mở rộng doanh thu. Bài toán quan trọng giờ là nâng biên lợi nhuận, cải thiện vòng quay vốn và rút ngắn thời gian vốn bị giữ trong các dự án.
Theo Hoàng Phan/Vietnam Finance
Nguồn: https://vietnamfinance.vn/hai-ma-co-phieu-niem-yet-dau-tien-tren-san-chung-khoan-gio-ra-sao-d148214.html
