Xung đột leo thang tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái bất định khi vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz gần như tê liệt và nguồn cung từ Qatar bị gián đoạn.
Những tín hiệu căng thẳng trên thị trường năng lượng
Căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một giai đoạn rủi ro mới. Xung đột trong khu vực đã khiến hoạt động vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – gần như tê liệt.
Dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy ít nhất 11 tàu chở LNG đi và đến từ Qatar đã phải tạm dừng hành trình để tránh khu vực nguy hiểm, trong khi nhiều tàu khác buộc phải neo chờ tại các vùng biển an toàn.
Eo biển Hormuz hiện là điểm trung chuyển của khoảng 20% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu. Các nhà phân tích cảnh báo rằng bất kỳ hoạt động quân sự nào tại khu vực này đều có thể gây ra cú sốc lớn cho thị trường năng lượng, tương tự những gì từng xảy ra khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát vào năm 2022.
Trong bối cảnh đó, các nước châu Á – vốn phụ thuộc nhiều vào LNG Trung Đông – được đánh giá là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Năm 2025, hơn 80% lượng LNG của Qatar được xuất sang châu Á, trong đó Trung Quốc là khách hàng lớn nhất, tiếp theo là Ấn Độ và Nhật Bản.
Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi Qatar – nhà xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới – tuyên bố tình huống bất khả kháng đối với các hợp đồng xuất khẩu khí đốt. Tập đoàn năng lượng quốc gia Qatar Energy đã tạm dừng hoạt động hóa lỏng khí tại các nhà máy trong tuần này và dự kiến đóng cửa hoàn toàn một số cơ sở.
Theo các nguồn tin trong ngành, phải mất ít nhất một tháng để sản lượng LNG của nước này có thể trở lại mức bình thường, ngay cả khi tình hình an ninh được cải thiện.
Việc đình trệ sản xuất tại Qatar được cho là có thể gây ra cú sốc lớn đối với thị trường khí đốt toàn cầu. Quốc gia này hiện cung cấp khoảng 20% nguồn LNG thế giới, trong khi toàn bộ lượng xuất khẩu đều phải đi qua eo biển Hormuz.
Khi tuyến hàng hải này bị gián đoạn, các chuyến tàu chở LNG không thể rời cảng, buộc nhiều nhà nhập khẩu tại Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ phải khẩn trương tìm nguồn cung thay thế. Giá khí đốt vì thế đứng trước nguy cơ tăng mạnh, đặc biệt khi các hợp đồng LNG dài hạn thường được liên kết với giá dầu thô.
Những tác động từ thị trường quốc tế cũng bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam. Ở mảng khí hóa lỏng, Công ty Kinh doanh Sản phẩm Khí (PVGas Trading) cũng phát đi thông báo về tình huống “bất khả kháng” trong nguồn cung LPG. Theo văn bản này, nhà cung cấp quốc tế đã tuyên bố gián đoạn nguồn hàng do sự cố tại cơ sở NGL Juaymah của Saudi Aramco, khiến việc cung cấp propane và butane bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, xung đột vũ trang tại Trung Đông khiến hành trình của các tàu LPG qua eo biển Hormuz trở nên rủi ro hơn, thậm chí có tàu chở khí hóa lỏng bị tấn công khi đi qua khu vực này. Vì lý do an toàn, nhiều chuyến hàng dự kiến giao cho PVGas Trading trong giai đoạn cuối tháng 3 đến tháng 4 hiện chưa có kế hoạch vận chuyển.
Những diễn biến này cho thấy dù chưa xuất hiện cú sốc nguồn cung lớn, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đã bắt đầu có dấu hiệu căng thẳng, với những tác động lan dần sang thị trường trong nước.
Thị trường trong “chế độ chờ”
Theo TS. Hồ Quốc Tuấn – Giảng viên cao cấp tại Đại học Bristol (Mỹ), khi nhìn lại lịch sử các cuộc xung đột lớn, không có chu kỳ giá dầu nào giống chu kỳ nào. Có những đợt khủng hoảng mà thị trường chỉ mất khoảng hai tháng để hoàn tất chu kỳ tăng giá, nhưng cũng có những giai đoạn kéo dài tới hai năm mới kết thúc.
Dữ liệu lịch sử cũng cho thấy giá dầu thường tăng mạnh trong giai đoạn đầu của các cuộc khủng hoảng, nhưng chu kỳ biến động có thể rất khác nhau.
Trong cuộc chiến Yom Kippur năm 1973, giá dầu tăng vọt và kéo dài trong nhiều tháng.
Cách mạng Iran năm 1979 khiến giá dầu leo thang trong thời gian ngắn, trong khi chiến tranh vùng Vịnh năm 1990 lại chứng kiến giá tăng nhanh rồi giảm khi chiến sự ổn định.
Sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ, cú sốc giá dầu chỉ kéo dài trong thời gian ngắn trước khi thị trường điều chỉnh.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất đối với thị trường hiện nay không phải là giá dầu tăng bao nhiêu, mà là khi nào xung đột sẽ hạ nhiệt. Một số tín hiệu gần đây cho thấy thị trường tài chính tại Mỹ và châu Âu đang chuyển sang trạng thái chờ đợi, thay vì phản ứng hoảng loạn. Có thông tin cho rằng Iran đang liên hệ với Mỹ nhằm tìm cách giảm căng thẳng, dù triển vọng vẫn chưa rõ ràng.
Sự bất định này khiến nhiều quyết định kinh tế quan trọng bị trì hoãn. Các nhà sản xuất dầu, bao gồm cả các doanh nghiệp khai thác dầu đá phiến tại Mỹ, không vội vàng tăng mạnh sản lượng vì không ai chắc xung đột sẽ kéo dài bao lâu. Nếu chiến sự kết thúc sớm, việc mở rộng sản xuất có thể khiến thị trường rơi vào tình trạng dư cung ngay lập tức.
Các doanh nghiệp vận tải, bảo hiểm hay cảng biển cũng đối mặt với bài toán tương tự. Khi tàu chở dầu buộc phải đi vòng các tuyến đường khác để tránh khu vực nguy hiểm, các cảng cần biết lượng tàu sẽ tăng lên trong bao lâu để quyết định khả năng tiếp nhận. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, không ai có thể dự báo chính xác thời gian của cuộc xung đột để xây dựng các mô hình định giá rủi ro.
Theo TS. Hồ Quốc Tuấn, cục diện hiện nay còn phức tạp hơn vì đây không phải là cuộc đối đầu giữa hai bên, mà là thế trận ba bên gồm Mỹ, Israel và Iran. Ngay cả khi Washington và Tehran muốn tìm cách hạ nhiệt, yếu tố khó đoán vẫn nằm ở các hành động quân sự của Israel. Nếu các diễn biến quân sự bất ngờ xảy ra, các kênh đàm phán có thể bị phá vỡ.
Trong khi đó, ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital nhận định rằng đây là một phiên bản căng thẳng hơn so với “Cuộc xung đột 12 ngày” vào năm ngoái – tức là cuộc tấn công này sẽ có thể kéo dài hơn và tạo ra một cú sốc mạnh nhưng ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.
Các chuyên gia cho rằng, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn đang ở trạng thái chờ đợi. Không phải nguồn cung hay nhu cầu, mà chính diễn biến chính trị và thời điểm kết thúc xung đột mới là biến số lớn nhất quyết định hướng đi của giá dầu trong thời gian tới.
Theo Thùy Dương/Vietnam Finance
Nguồn: https://vietnamfinance.vn/dong-khi-dot-toan-cau-dut-doan-mat-bao-lau-de-binh-thuong-tro-lai-d141132.html
