Từng đứng trước nguy cơ phá sản sau nhiều lần phóng tên lửa thất bại, SpaceX đã vượt qua mọi hoài nghi để viết nên một trong những câu chuyện khởi nghiệp vĩ đại nhất thế kỷ XXI. Hành trình kéo dài hơn hai thập kỷ của công ty không chỉ làm thay đổi ngành công nghiệp không gian, mà còn đưa Elon Musk từ một kẻ mộng tưởng trở thành người sở hữu khối tài sản nghìn tỷ USD đầu tiên trong lịch sử nhân loại.
“Có lẽ dự án này sẽ thất bại. Nhưng chúng ta vẫn nên thử”
Khoảng 25 năm trước, ông Adeo Ressi, bạn cùng phòng thời đại học của tỷ phú Elon Musk, từng hết lời can ngăn doanh nhân công nghệ này khi ông có ý định thành lập một công ty tên lửa.
Khi đó, tỷ phú Musk vừa thu về hàng triệu USD sau thương vụ bán PayPal cho eBay. Ông và Ressi đang cùng theo đuổi một ý tưởng táo bạo: đưa sự sống thực vật từ Trái đất lên sao Hỏa. Họ có trong tay ngân sách 50 triệu USD, nhưng nhanh chóng nhận ra số tiền ấy không đủ để chi trả cho một vụ phóng tên lửa. Musk khi đó đưa ra một quyết định khiến nhiều người sửng sốt: tự chế tạo tên lửa.
Ressi kể rằng ông từng tổ chức một buổi gặp mặt với các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực không gian tại một khách sạn ở Santa Monica, bang California, với mục đích thuyết phục ông Musk từ bỏ ý định này. Khoảng hơn chục chuyên gia đều cho rằng du hành vũ trụ tư nhân là lĩnh vực cực kỳ tốn kém và gần như không khả thi về mặt kinh tế.
Nhưng đương nhiên, Musk đã không nghe theo.
“Tôi thực sự muốn chúc mừng ông ấy vì sự kiên trì phi thường. Vì đã biến điều tưởng như không thể thành hiện thực”, ông Ressi nói trong một cuộc phỏng vấn.
Ngày nay, công ty tên lửa mà tỷ phú Musk kiên quyết thành lập bất chấp mọi lời cảnh báo đã đi một chặng đường dài. SpaceX chính thức lên sàn chứng khoán ngày 12/6 trong thương vụ IPO lớn nhất lịch sử thế giới. Với mức định giá khoảng 2.000 tỷ USD, công ty sở hữu đội tàu tên lửa đã thực hiện hàng trăm vụ phóng, vận hành mạng internet vệ tinh Starlink thống trị thị trường toàn cầu, đồng thời quản lý các hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội X của Musk.
Quy mô khổng lồ của đợt IPO đã đưa Musk trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới.
Tuy nhiên, thành công của SpaceX chưa bao giờ là điều được đảm bảo. Musk cùng đội ngũ kỹ sư và lãnh đạo của mình đã phải vượt qua vô số thách thức, từ các bài toán vật lý tên lửa cho tới việc kết nối hàng nghìn vệ tinh trên quỹ đạo.
Chính tỷ phú Musk cũng thừa nhận những gì SpaceX đạt được từng nghe như một câu chuyện viển vông. Phát biểu tại trụ sở Starbase ở bang Texas trong ngày IPO, vị doanh nhân 54 tuổi cho biết ông từng đánh giá cơ hội thành công của SpaceX là dưới 10%.
“Tôi đã nói với mọi người rằng: Có lẽ dự án này sẽ thất bại. Nhưng chúng ta vẫn nên thử”, ông Musk nhớ lại.
Khởi đầu từ một nhà kính trên sao Hỏa
Giấc mơ không gian ban đầu của Musk khiêm tốn hơn rất nhiều so với ngày nay. Thông qua dự án mang tên “Life to Mars” cùng Ressi, ông chỉ muốn đưa một số hạt giống lên sao Hỏa trong một nhà kính nhỏ. Musk tin rằng nếu người dân trên Trái đất được chứng kiến những mầm cây xanh mọc lên trên hành tinh đỏ, họ sẽ đủ hào hứng để thúc đẩy Quốc hội Mỹ tăng ngân sách cho NASA.
Với mục tiêu đó, Musk từng sang Nga với hy vọng mua được một tên lửa đạn đạo liên lục địa đã qua sử dụng để phóng nhà kính vào không gian với chi phí thấp.
Nhưng phía Nga từ chối. Trên chuyến bay trở về Mỹ, tỷ phú Musk quay sang nói với Jim Cantrell – một cựu binh trong ngành công nghiệp vũ trụ – cùng một số cộng sự khác và tuyên bố rằng ông sẽ tự chế tạo tên lửa.
“Đó là một câu chuyện đáng kinh ngạc.Nhìn vào những gì công ty đã đạt được hôm nay, mọi thứ có vẻ hiển nhiên. Nhưng ở thời điểm đó, ý tưởng ấy gần như chẳng đáng để ai chú ý”, ông Cantrell, người sau này trở thành nhân viên thứ 4 của SpaceX, nhớ lại.
Những năm đầu tiên của SpaceX là chuỗi ngày đan xen giữa các thất bại gây thất vọng và những thành công mang tính bước ngoặt.
Tên lửa đầu tiên của công ty, Falcon 1, có quy mô khá nhỏ. Hai lần phóng đầu tiên từ quần đảo Marshall ở Thái Bình Dương đều thất bại, trong khi nguồn tiền của SpaceX ngày càng cạn kiệt.
Ông Robert Zubrin, kỹ sư hàng không vũ trụ và cũng là một người bạn cũ của tỷ phú Musk, kể rằng vào thời điểm đó tỷ phú Musk tuyên bố sẽ thử thêm một lần nữa.
Lần phóng thứ ba tiếp tục thất bại. Thế nhưng Musk vẫn chưa từ bỏ. Ông quyết định thử thêm lần thứ tư.
“Nếu lần thứ tư cũng thất bại, có lẽ ông ấy đã buông xuôi hoàn toàn. Đó sẽ là dấu chấm hết của SpaceX”, ông Zubrin nói.
Tháng 9/2008, Falcon 1 cuối cùng cũng bay thành công vào quỹ đạo trong lần phóng thứ 4. Gần một năm sau, lần phóng thứ năm tiếp tục thành công.
Bước ngoặt quan trọng xuất hiện khi SpaceX giành được hợp đồng từ NASA để phát triển tên lửa Falcon 9 cùng tàu vũ trụ Dragon phục vụ vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Lần phóng Falcon 9 đầu tiên vào năm 2010 thành công. Sáu tháng sau, lần phóng thứ hai cũng đạt kết quả tương tự.
Đến năm 2014, NASA tiếp tục trao cho SpaceX hợp đồng lớn nhằm đưa phi hành gia lên ISS, thay vì chỉ vận chuyển hàng hóa như trước.
Thống trị ngành công nghiệp không gian
Nhờ mức giá phóng vệ tinh thấp hơn đáng kể so với các đối thủ, SpaceX nhanh chóng vươn lên thống trị ngành công nghiệp tên lửa.
Bắt đầu từ năm 2019, công ty tận dụng năng lực phóng nhanh và chi phí thấp để triển khai mạng lưới vệ tinh Starlink. Các vệ tinh này kết nối với thiết bị đầu cuối trên mặt đất, cung cấp internet tốc độ cao đến gần như mọi khu vực trên hành tinh.
Ý tưởng internet vệ tinh đã tồn tại từ nhiều thập kỷ trước, nhưng hầu hết các dự án tương tự đều thất bại hoặc phá sản. Starlink là ngoại lệ. Ngày nay, đây đã trở thành mảng kinh doanh lớn nhất của SpaceX.
Trong khi đó, tỷ phú Musk, người đồng thời điều hành Tesla, tiếp tục hướng tầm nhìn xa hơn tới mục tiêu đưa con người lên sao Hỏa bằng một tàu vũ trụ đủ lớn để chở những người định cư đầu tiên.
Việc gieo vài hạt giống trên hành tinh đỏ không còn là mục tiêu chính nữa.
Năm 2016, tại Đại hội Du hành Vũ trụ Quốc tế ở Guadalajara (Mexico), ông Musk lần đầu công bố kế hoạch phát triển tên lửa lớn nhất trong lịch sử SpaceX, sau này được biết đến với tên gọi Starship. Cũng trong năm đó, ông từng tuyên bố công ty sẽ triển khai sứ mệnh tới sao Hỏa vào năm 2025.
Con đường tới sao Hỏa vẫn còn dài
Kể từ đó đến nay, chương trình Starship liên tục trải qua những thất bại xen lẫn các dấu hiệu tiến bộ đầy hứa hẹn, dù tiến độ thực tế hiếm khi theo kịp các mốc thời gian mà tỷ phú Musk đưa ra.
Tháng 3/2024, ông nói Starship sẽ đến sao Hỏa “trong vòng 5 năm”. Một năm sau, Musk tiếp tục khẳng định tàu vũ trụ sẽ khởi hành tới hành tinh đỏ “vào cuối năm sau”.
Tuy nhiên, NASA cho rằng trong kịch bản lạc quan nhất, con người có thể đặt chân lên sao Hỏa vào giữa thập niên 2030.
Tháng 5 vừa qua, chuyến bay thử nghiệm Starship lần thứ 12 được đánh giá là thành công phần lớn. Tầng trên của tàu vũ trụ đã bay được nửa vòng Trái đất và thực hiện các thao tác mô phỏng hạ cánh theo kế hoạch.
Tuy nhiên, tầng đẩy gặp sự cố trong quá trình quay trở lại Trái đất, khiến các chuyến bay tiếp theo tạm thời bị trì hoãn.
Dù vẫn còn nhiều trở ngại phía trước, tỷ phú Musk đã góp phần khơi dậy niềm đam mê khám phá không gian cho cả một thế hệ, đặc biệt sau thương vụ IPO lịch sử của SpaceX.
“Điều SpaceX đang làm thực chất là xây dựng cơ sở hạ tầng để hỗ trợ và duy trì lời hứa về một nền kinh tế vũ trụ hoàn toàn mới”, ông Royden D’Souza, nhà báo độc lập và người dẫn podcast tại Doha (Qatar), người đã theo dõi lĩnh vực vũ trụ gần 30 năm, nhận định.
“Khi bạn xây dựng một tuyến cao tốc lên không gian, cũng giống như khi bạn mở một tuyến cao tốc đến một vùng đất mới, bạn tạo ra cơ hội cho hàng loạt nền kinh tế mới hình thành và phát triển”, ông D’Souzan nhấn mạnh thêm.
Theo Thành Tú/Vietnam Finance
Nguồn: https://vietnamfinance.vn/hanh-trinh-phi-thuong-cua-spacex-tu-giac-mo-bi-che-gieu-den-de-che-2000-ty-usd-d146172.html
