Từ kinh nghiệm Singapore, Dubai đến các trung tâm tài chính toàn cầu cho thấy, các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi có 1 vai trò quan trọng. Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội hiếm có để phát huy tiềm năng này, nếu xây dựng chính sách đột phá, minh bạch và ưu đãi thu hút vốn quốc tế.
Bài học từ các trung tâm tài chính toàn cầu
GS. Nguyễn Xuân Thảo – Giám đốc Trung tâm Luật châu Á, Trường Luật – Đại học Washington (Hoa Kỳ) cho rằng, đổi mới tài chính không bắt nguồn từ hệ thống ngân hàng truyền thống, mà đến từ các tổ chức cho vay phi ngân hàng – nơi linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn.
Từ các trung tâm tài chính quốc tế (IFC) lâu đời hay mới nổi, điểm chung là cấu trúc tài chính đa tầng, trong đó các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi (NDTLs) giữ vai trò trụ cột. Giống như sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô Mỹ hay Thung lũng Silicon, quá trình hình thành và tăng trưởng đều được nuôi dưỡng bởi các tổ chức tài chính phi ngân hàng, chứ không phải ngân hàng thương mại.
Nhiều tập đoàn đều khởi đầu nhờ nguồn vốn từ khu vực này – nơi dám đầu tư cho ý tưởng mới khi các ngân hàng truyền thống còn dè dặt.
Các tổ chức phi ngân hàng bao gồm công ty tài chính, bảo hiểm, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí… Họ huy động và tái phân bổ nguồn vốn “ngủ yên” trong hệ thống tài chính truyền thống vào các lĩnh vực mới, góp phần đa dạng hóa dòng tín dụng và giảm rủi ro hệ thống.
Khác với ngân hàng, NDTLs không nhận tiền gửi nên hạn chế được nguy cơ lan truyền rủi ro. Một nền kinh tế có mạng lưới NDTLs phát triển sẽ linh hoạt hơn và khả năng chống chịu khủng hoảng cao hơn. Singapore là ví dụ tiêu biểu: lĩnh vực cho vay phi ngân hàng của nước này đạt quy mô hơn 4,1 nghìn tỷ USD (năm 2022), trở thành một trong những trụ cột giúp duy trì sức mạnh tài chính quốc gia. Nhờ đa dạng hóa, Singapore đã vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 vì không chỉ dựa vào các ngân hàng truyền thống.
Tại Singapore và Hong Kong, các NDTLs là nguồn vốn chủ lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khu vực mà ngân hàng truyền thống thường bỏ qua. Trong khi đó, Việt Nam hiện mới có khoảng 16 tổ chức loại này và chưa có đơn vị nào cung cấp vốn thương mại quy mô lớn, phản ánh khoảng trống lớn nhưng cũng là cơ hội phát triển tiềm năng.
Các công ty tài chính như Singapura Finance, IFS Capital Limited, Hong Leong Finance… đã tiên phong cung cấp vốn cho doanh nghiệp nhỏ, cho thuê thiết bị, tài trợ xây dựng, y tế tư nhân, đồng thời ứng dụng mạnh công nghệ tài chính (fintech), đặc biệt là mô hình cho vay ngang hàng, giúp rút ngắn thời gian xét duyệt, giảm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận vốn.
Một nhánh khác của NDTLs – các nhà cho vay tư nhân – có khả năng chấp nhận rủi ro cao và quy trình phê duyệt nhanh chóng. Nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn, họ có thể phê duyệt khoản vay hàng triệu USD chỉ trong 30 phút. Các gói vay linh hoạt như “trả lãi trước – gốc sau” cũng được thiết kế phù hợp với các doanh nghiệp khởi nghiệp có dòng tiền biến động, minh chứng cho tính sáng tạo và khả năng thích ứng của hệ thống tài chính hiện đại.
Gợi ý cho Trung tâm tài chính quốc tế Đà Nẵng
Theo GS. Nguyễn Xuân Thảo, nếu Việt Nam muốn hình thành một “Silicon Valley” mới, không thể chỉ dựa vào ngân hàng truyền thống.
Tại Hoa Kỳ, trong hơn 6.000 ngân hàng, chỉ có dưới 5 ngân hàng cung cấp khoản vay mạo hiểm, phần còn lại được lấp đầy bởi khu vực NDTLs. Ở Dubai, Trung tâm tài chính quốc tế DIFC hiện có hơn 600 công ty tài chính phi ngân hàng hoạt động, trong khi Việt Nam gần như chưa có.
Bà Thảo cho rằng, nếu Việt Nam áp đặt quá nhiều rào cản quản lý, lĩnh vực này sẽ khó hình thành. Ngược lại, một khung chính sách cởi mở và linh hoạt sẽ giúp NDTLs trở thành nguồn lực chiến lược cho các trung tâm tài chính như Đà Nẵng, thúc đẩy kết nối vốn, đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp nhỏ.
Thế giới hiện đang chứng kiến làn sóng mở rộng mạnh mẽ của NDTLs. Tại Hong Kong, khoảng 30% dân số đã sử dụng ngân hàng số hoặc nền tảng NDTLs cho vay tiêu dùng và tài trợ doanh nghiệp. Với hơn 60% dân số Việt Nam dưới 35 tuổi, đây chính là thời điểm vàng để Việt Nam đón nhận làn sóng đổi mới tài chính này.
Nếu Đà Nẵng mong muốn xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế với trọng tâm là fintech và cho vay phi ngân hàng, thành phố cần có chính sách đột phá và khác biệt. So với Singapore hay Dubai, chi phí vận hành tại Đà Nẵng thấp hơn tới 60%, song lợi thế này chưa đủ để thu hút các nhà đầu tư quốc tế.
Để bù đắp khoảng cách về danh tiếng và kinh nghiệm, Đà Nẵng cần ưu đãi mạnh mẽ. Đó là chính sách thuế linh hoạt trong 5 năm đầu để khuyến khích NDTLs đầu tư. Quy trình cấp phép nhanh (30–60 ngày), thể hiện cam kết cải cách của chính quyền. Hạn chế thủ tục rườm rà, áp dụng mô hình giấy phép linh hoạt theo cấp độ (tier 1, 2, 3) phù hợp từng loại hình tổ chức. Đồng thời, khung pháp lý riêng cho hoạt động cho vay phi ngân hàng trong IFC, tách biệt khỏi luật ngân hàng truyền thống. Bên cạnh đó là cơ chế giải quyết tranh chấp độc lập, chấp nhận phán quyết quốc tế và đảm bảo minh bạch.
“Các các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi chỉ lựa chọn đầu tư khi họ nhìn thấy cơ hội sinh lời rõ ràng, khung pháp lý ổn định và môi trường chính sách dự đoán được”, GS. Nguyễn Xuân Thảo nhấn mạnh.
Ngoài ra, ưu đãi thuế thu nhập, miễn thuế chuyển lợi nhuận, ưu đãi cho chuyên gia quốc tế, cùng việc thiết lập cơ chế trọng tài quốc tế và minh bạch hóa dữ liệu tài chính, sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp Đà Nẵng trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư toàn cầu.
Theo Khánh Hồng/Vietnam Finance
Nguồn: https://vietnamfinance.vn/khoang-trong-tai-chinh-phi-ngan-hang-thanh-cong-cua-singapore-va-co-hoi-cua-da-nang-d135503.html
