Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong những năm gần đây luôn được xem là trục chiến lược quan trọng nhất của thế giới hiện đại. Khi hai cường quốc lớn nhất toàn cầu duy trì được sự ổn định trong quan hệ song phương, thế giới có cơ hội giảm căng thẳng, hạn chế xung đột và tạo điều kiện cho các khu vực bất ổn như Trung Đông hay Ukraina tiến gần hơn đến hòa bình.
Trong bối cảnh thế giới đang biến động, các cuộc gặp và trao đổi cấp cao giữa cựu Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cấu trúc an ninh toàn cầu.
Dù Mỹ và Trung Quốc có nhiều cạnh tranh chiến lược về kinh tế, công nghệ, quân sự và ảnh hưởng địa chính trị, nhưng cả hai đều hiểu rằng nếu đối đầu trực diện xảy ra thì hậu quả sẽ rất nghiêm trọng đối với kinh tế thế giới cũng như an ninh quốc tế.
Chính vì vậy, các cuộc gặp giữa Donald Trump và Tập Cận Bình không chỉ là hoạt động ngoại giao song phương mà còn mang tính định hình trật tự quốc tế.
Bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung
Trong nhiệm kỳ của Donald Trump, quan hệ Mỹ – Trung trải qua nhiều biến động mạnh mẽ. Cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã làm rung chuyển thị trường toàn cầu.
Washington cáo buộc Bắc Kinh có các chính sách thương mại không công bằng, đánh cắp công nghệ và thao túng thị trường. Trong khi đó, Trung Quốc phản đối các biện pháp thuế quan và cho rằng Mỹ muốn kiềm chế sự phát triển của Bắc Kinh.
Tuy nhiên, dù cạnh tranh gay gắt, Trump và Tập Cận Bình vẫn duy trì các kênh đối thoại trực tiếp. Những cuộc gặp tại Florida, Osaka hay bên lề các hội nghị quốc tế đã cho thấy cả hai bên đều muốn tránh nguy cơ xung đột toàn diện. Điều này tạo ra một trạng thái được gọi là “ổn định chiến lược” – tức là cạnh tranh nhưng có kiếm soát.
Sự ổn định này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thế giới phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng như chiến tranh Ukraina, xung đột Israel – Palestine, vấn đề Iran hay khủng bố tại Trung Đông.
Những kết quả kỳ vọng đạt được
Một trong những thành tựu lớn nhất giữa hai bên là Thỏa thuận thương mại giai đoạn 1. Theo đó, Trung Quốc cam kết tăng mua hàng hóa Mỹ, đặc biệt là nông sản, năng lượng và sản phẩm công nghiệp. Đổi lại, Mỹ giảm một phần áp lực thuế quan.
Thỏa thuận này giúp giảm nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu vào thời điểm đó. Thị trường chứng khoán quốc tế phục hồi và niềm tin doanh nghiệp được cải thiện. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tránh một cuộc “Chiến tranh Lạnh kinh tế” giữa hai nước.
Một nội dung quan trọng khác là hai bên tiếp tục duy trì cơ chế trao đổi quân sự để tránh xung đột ngoài ý muốn trên Biển Đông và eo biến Đài Loan.
Trong quan hệ giữa các cường quốc, việc duy trì đường dây liên lạc quân sự là yếu tố then chốt nhằm ngăn ngừa chiến tranh.
Trump hiểu rằng bất kỳ va chạm quân sự nào với Trung Quốc cũng có thể kéo nền kinh tế Mỹ vào khủng hoảng. Trong khi đó, Bắc Kinh cũng cần môi trường ổn định để phát triển kinh tế và thúc đẩy sáng kiến “Vành đai -Con đường”.
Hợp tác về vấn đề Triều Tiên
Một trong những dấu ấn ngoại giao đáng chú ý là sự phối hợp giữa Mỹ và Trung Quốc trong hồ sơ hạt nhân Triều Tiên. Bắc Kinh đóng vai trò gây sức ép lên Bình Nhưỡng, còn Trump mở ra các cuộc gặp lịch sử với Kim Jong-un.
Dù tiến trình phi hạt nhân hóa chưa đạt kết quả cuối cùng, nhưng sự hợp tác giữa Washington và Bắc Kinh đã giúp bán đảo Triều Tiên tránh được nguy cơ chiến tranh trong giai đoạn căng thẳng nhất.
Ảnh hưởng đối với hòa bình Trung Đông
Mỹ từ lâu là cường quốc có ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Đông. Dưới thời Trump,Washington thúc đẩy nhiều sáng kiến ngoại giao nhằm tái cấu trúc khu vực.
Nổi bật nhất là Hiệp định Abraham, giúp bình thường hóa quan hệ giữa Israel với UAE, Bahrain và một số quốc gia Arab khác.
Trump cho rằng ổn định Trung Đông phải dựa trên hợp tác kinh tế và an ninh giữa Israel và các nước Arab. Chính sách này giúp giảm nguy cơ xung đột trực tiếp giữa các quốc gia trong khu vực.
Vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc
Trong khi đó, Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng kinh tế tại Trung Đông thông qua đầu tư năng lượng và cơ sở hạ tầng. Bắc Kinh có quan hệ tốt với cả Iran, Saudi Arabia và nhiều nước Arab khác.
Điểm đặc biệt là Trung Quốc không can thiệp sâu vào vấn đề chính trị nội bộ như Mỹ, nên nhiều quốc gia Trung Đông xem Bắc Kinh là đối tác cân bằng.
Sự phối hợp hoặc ít nhất là không đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc giúp khu vực Trung Đông tránh rơi vào cạnh tranh địa chính trị cực đoan giữa các siêu cường.
Vấn đề Iran
Iran luôn là một điểm nóng lớn tại Trung Đông. Trump từng rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA và áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ với Tehran. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì quan hệ kinh tế với Iran.
Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh đóng vai trò như một “kênh đối thoại mềm” với Tehran. Điều này giúp giảm nguy cơ xung đột quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Iran.
Một cuộc chiến lớn tại Trung Đông sẽ khiến giá dầu tăng mạnh, làm kinh tế toàn cầu bất ổn. Vì vậy, việc Mỹ và Trung Quốc giữ được đối thoại chiến lược giúp hạn chế nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Tác động đối với chiến tranh Ukraina
Mỹ là nước hỗ trợ quân sự và tài chính lớn nhất cho Ukraina trong cuộc chiến với Nga.Washington coi đây là cuộc chiến bảo vệ trật tự quốc tế và ngăn chặn việc thay đổi biên giới bằng vũ lực.
Dưới góc nhìn chiến lược, Mỹ muốn duy trì vai trò lãnh đạo NATO và bảo vệ ảnh hưởng tại châu Âu.
Vai trò của Trung Quốc
Trung Quốc giữ lập trường phức tạp hơn. Bắc Kinh không lên án Nga mạnh mẽ như phương Tây nhưng cũng không muốn chiến tranh kéo dài gây tổn hại kinh tế toàn cầu.
Trung Quốc kêu gọi giải pháp hòa bình và phản đối việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Bắc Kinh cũng đưa ra một số sáng kiến hòa bình nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Moskva và Kiev.
Tác động đến chiến tranh Nga – Ukraina
Nếu Mỹ và Trung Quốc đối đầu toàn diện, chiến tranh Ukraina có thể trở thành một cuộc xung đột mang tính chia rẽ toàn cầu nghiêm trọng hơn. Khi đó thế giới sẽ bị chia thành các khối đối đầu giống thời Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, việc Washington và Bắc Kinh vẫn duy trì đối thoại giúp tạo không gian cho ngoại giao. Trung Quốc có khả năng tác động nhất định đến Nga, còn Mỹ có ảnh hưởng lớn với Ukraina và châu Âu.
Trong dài hạn, bất kỳ giải pháp hòa bình nào cho Ukraina cũng khó thành công nếu thiếu vai trò của cả Mỹ và Trung Quốc.
Vấn đề Đài Loan
Đây là vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ hai nước. Bắc Kinh xem Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời, trong khi Mỹ duy trì hỗ trợ quân sự cho Đài Bắc. Nguy cơ xung đột tại eo biển Đài Loan luôn là mối đe dọa lớn đối với ổn định toàn cầu.
Công nghệ và trí tuệ nhân tạo
Cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt. Mỹ hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến, còn Bắc Kinh đẩy mạnh tự chủ công nghệ.
Cuộc cạnh tranh này không chỉ liên quan đến kinh tế mà còn ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và ưu thế quân sự trong tương lai.
Ảnh hưởng toàn cầu
Mỹ muốn duy trì vai trò lãnh đạo thế giới, trong khi Trung Quốc muốn mở rộng ảnh hưởng quốc tế. Điều này khiến hai nước khó tránh khỏi cạnh tranh tại châu Phi, châu Á -Thái Bình Dương và Mỹ Latin.
Trong tương lai, quan hệ Mỹ – Trung nhiều khả năng sẽ tiếp tục vừa hợp tác vừa cạnh tranh. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là hai bên phải duy trì cơ chế kiểm soát khủng hoảng để tránh xung đột quân sự.
Đối với Trung Đông và Ukraina, sự ổn định trong quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh có ý nghĩa rất lớn. Khi hai siêu cường duy trì đối thoại, cơ hội cho hòa bình sẽ cao hơn.
Ngược lại, nếu quan hệ Mỹ – Trung rơi vào đối đầu toàn diện, các cuộc xung đột khu vực có thể trở nên nghiêm trọng và kéo dài hơn.
Thế giới hiện nay đang bước vào giai đoạn chuyển đổi lớn về địa chính trị. Các cuộc chiến tranh, khủng hoảng năng lượng, cạnh tranh công nghệ và biến đổi khí hậu đều đòi hỏi sự phối hợp giữa các cường quốc.
Trong bối cảnh đó, các cuộc gặp giữa Donald Trump và Tập Cận Bình cho thấy dù tồn tại nhiều bất đồng, Mỹ và Trung Quốc vẫn nhận thức rõ trách nhiệm đối với hòa bình và ổn định toàn cầu.
Quan hệ Mỹ – Trung là yếu tố quyết định đối với cấu trúc an ninh quốc tế trong thế kỷ XXI. Các cuộc gặp và làm việc giữa Donald Trump và Tập Cận Bình đã góp phần tạo ra trạng thái ổn định chiến lược, giúp giảm nguy cơ xung đột giữa hai siêu cường.
Hai bên đã đạt được nhiều kết quả quan trọng như giảm căng thẳng thương mại, duy trì đối thoại quân sự và phối hợp trong một số vấn đề quốc tế. Sự ổn định này cũng có tác động tích cực đến hòa bình tại Trung Đông và Ukraina.
Dù còn nhiều bất đồng về Đài Loan, công nghệ hay ảnh hưởng toàn cầu, nhưng cả Mỹ và Trung Quốc đều hiểu rằng đối đầu trực diện sẽ gây hậu quả nặng nề cho toàn thế giới.
Vì vậy, duy trì đối thoại và hợp tác chiến lược vẫn là con đường cần thiết để bảo vệ hòa bình quốc tế trong giai đoạn đầy biến động hiện nay.
Tiến sĩ Nguyễn Thắng Cảnh
Theo Tạp chí Việt -Mỹ
Nguồn: https://vietmy.net.vn/quan-he-my-trung-quoc-on-dinh-tac-dong-den-hoa-binh-trung-dong-va-chien-tranh-ukraine-438810f15.html
